Prof. Dr. Emin Ünüvar Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Atilla İlhan Cad No:8 Ataşehir, 0 216 5760200
Prof. Dr. Emin Ünüvar

Merhaba, internet sitem üzerinden tecrübelerimi sizlerle paylaşmaktan büyük mutluluk duyacağım.



Sağlık dolu günler dilerim.



Gazi ve Şehitlerimizin bizlere olan emanetleri, şehit ve gazi çocuklarına ücretsiz hizmet sunmaktayım.



Mapfre, Allianz, AXA, Groupama, Anadolu, Acıbadem, Demir Hayat, Ergo, Euroka, Güneş sigortaları ve İş Bankası ile anlaşmalıyız.


Doktora Sor
Çocuklarda El-Ayak-Ağız Hastalığı

Çocuklarda El-Ayak-Ağız Hastalığı

Prof.Dr.Emin Ünüvar, 
Uz.Dr.İsmail Yıldız
İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi
eminu@istanbul.edu.tr
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı


El-Ayak-Ağız hastalığı (EAAH) picarnaviridae ailesinden tek sarmal RNA’lı, enterovirüs alt grubundaki bazı virüslerin neden olduğu bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. Picarnaviridae ailesinde enterovirüsler, rinovirüsler, hepatotropvirüsler, kardiovirüsler ve aftovirüsler yer alır. Bu virüsün elektron mikroskobik yapısı kübik şekildedir  ve yüzeyinde V1-4 e kadar antijenik yapılanması vardır. Bu antijenik yapılara göre de tiplendirilmektedir ve bu antijenik yapılar yıllar içinde değişime de uğrayabilir. Enterovirüs ailesinde Coxsackievirüs A1-6, Coxsackievirüs B1-24, polio ve non-polio enterovirüsler yer alır. EAAH’na farklı tiplerde enterovirüsler neden olabilirse de en sık  coxsackievirüs A16, A5, A6 ve  enterovirüs 71 dir. 

Epidemiyolojisi: EAAH’nın etkeni olan enterovirüs tip 71 sıklıkla Uzakdoğu ülkelerindeki vakalarda görülmektedir. Çin, Japonya, Kore, Singapur, Hong-Kong ‘da 1997, 2008 gibi farklı yıllarda epidemileri bildirilmiştir. Çin’deki salgında 500.000 kişi enfekte olmuş ve 200 vakanın kaybedildiği bilinmektedir. Diğer tip olan Coxsackie A16 ise Avrupa ülkelerinden bildirilmiştir. Bulgaristan’dan, Finlandiya’dan etkenin izole edildiği salgın vakaları mevcuttur. Kuzey yarım kürede daha çok yaz ve sonbahar mevsimlerinde görülmektedir. İnfluenza salgınlarından sonra salgın yapabilen ikinci önemli etkendir denilebilir. Kalabalık yaşayan toplumlarda, çevre sanitasyonun bozuk olduğu ülkelerde, kişisel hijyenin iyi olmadığı toplumlarda, kontamine su ve besinlerin bulunduğu ortamlarda sık görülür. Bu etkenler sadece insanda EAAH na neden olur. Bir zoonoz değildir. Ancak hayvanların (önde geleni hamamböceği) bulaşmada vektör rolü oynayabileceği görüşü kanıtlı olmasa da ileri sürülür. Etken vücut salgıları ile veya bu enfekte salgılarla temas etmiş yüzeylerden bulaşabilir. Solunum yolundan damlacıkla, direk salgı teması ile, oyuncaklarla, ellerle, dışkı ile kontaminasyonla bulaşabilir. 

Patogenezi: Vücuda nazofarenksten veya sindirim sisteminden giren virüs mukozal bölgeden lend nodlarına ulaşır. Burada replike olur ve viremi meydana getirir. Sinir sistemine, deriye, kalp dokusuna ve diğer sistemle kan yolu ile ulaşır. Viremi sonunda gittiği organlarda hücre hasarı sonucunda hastalığı meydana getirir. Nörotrop bir virüstür. Birçok farklı organ tuttuğu için klinik bulguları da çeşitlilik gösterir. Mukozal dirençte özellikle sekretuar IgA önelidir bunu T hücresel immünite destekler. İmmun sistemi bozuk olan kişilerde disseminasyon riski yüksektir. Virüsün ve konağın farklı özellikleri bulunabileceğinden etken aynı olsa da hastalığın şiddeti farklılık gösterebilir. Hastalıktan sonra önce IgM sonra da IgG ve IgA grubu koruyucu antikorlar oluşur. Çocuklarda bu virüslere karşı koruyuculuk düzeyi düşük olduğundan enfeksiyon hastalık semptomları ile seyrederken, erişkinlerde asemptomatik de olabilir. 

Klinik bulguları: EAAH’nın en tipik özelliği çocuk yaş gurubunda özellikle de üç yaş altında görülmesidir. Bulaşmayı takiben kuluçka dönemi 5-7 gündür. İlk klinik bulgular halsizlik, kırgınlık halidir. Bunu düşük düzeyde bir ateş takip eder. Ateş 38-38,5 C dir. Ateşin süresi ortalama 3 gündür. Bu süre 7 güne kadar da uzayabilir. İntermitten bir ateş karakteri vardır. Bu ateşli dönemde boğaz ağrısı, yeme sorunları iştahsızlık eşlik eder. Bunun neticesi oral alım kısıtlanır ve çocuklarda dehidratasyonlar görülebilir. IV sıvı vermeyi gerektirecek düzeyde olabilir. Döküntüler ateşle beraber veya ateşten kısa süre sonra çıkabilir. Döküntüler ağız boşluğunda daha sonra da deride gözlenir. Eğer deride döküntü olmaz sadece ağız boşluğunda kalırsa bunun adı “herpangina” olarak adlandırılır. Ağız boşluğunda sıklıkla posterior kısımda yer alır. Küçük, elipsoid karakterde, sarımsı renkte, zemini eritemli, hemen hemen hepsi birbirinin aynı boyutunda, fazla ağrılı olmayan yaralar şeklindedir. Bu lezyonlar ağız boşluğu çevresinde de görülebilir. Derideki döküntüler makülopapüler, veziküler karakterde olur. Elde avuç içinde, ayak tabanında, ekstremitelerde ve gluteal bölgededir. Zemini yine kırmızı renkte, içi sarımsı renkte sıvı ile dolu, elipsoid lezyonlardır. Geç dönemde bazı çocuklarda tırnaklar kendiliğinden yatağından sökülür ve düşer. Tanı için bu tariflenen üç bulgu traidını oluşturur: Ateş+ağız bulguları+ döküntü. Tanı adımlamasında da “ateş var mı? Evet; ağızda yaraları var mı? Evet; döküntü karakteristik mi? Evet” yanıtları tanı için yeterlidir. Hastalık 7-10 gün kadar sürer. Ancak virüsün vücut salgılarında ve dışkıda atılımı ile haftalar sürebilmektedir. 

Tanısı: Tanı klinik bulgulara dayanır. Viral tetkikler gereksizdir. Ancak herhangi bir komplikasyon gelişmiş, kritik bulguları olan, yoğun bakımda tedavi gören vakalarda istenebilir. Virüs ağız salgısından, dışkıdan, derideki lezyonlardan izole edilebilir. Kanda serokonversiyona bakılabilir. Ayırıcı tanısında herpetik gingivostomatit önde gelendir. Herpetik lezyonlar daha çok ağızın ön bölgesindedir ve şiddetli ağrı ile karakterizedir. Derideki lezyonlar herpeste eşlik etmez. Tekrarlayan ağız içi ülserlerde ise aftöz stomatit, mukozal immun defektler, nötropeniler, maligniteler, avitaminozlar, çinko eksiklikleri, radyasyona maruz kalma, inflamatuar barsak hastalıkları, çölyak hastalığı, Behçet hastalığı, ağızda implantlar, immunosupresif ajanlar, bazı nadir deri hastalıkları düşünülmelidir. 

Tedavi: Tedavide direk etkin bir antiviral ajan yoktur. Asiklovir etkisizdir. Antipiretik analjezikler kullanılabilir. Aspirin kullanılmamalıdır. Ağızdaki yaraların bakımı için lokal uygulamalar, ağız spreyleri, vitamin ve eser element (çinko) desteği verilebilir. Deri lezyonlarının bakımında serum fizyolojik ile yapılacak bakım çoğu kez yeterlidir. İlave bakteriyel bir enfeksiyon yoksa antibiyotik verilmemelidir. 

Komplikasyonlar: EAAH ‘na neden olan Coxsackievirüsler aseptik menenjit, ensefalit, flask paralizi, fasyal sinir paralizi gibi nörolojik komplikasyonlara neden olur. Miyokardit ve ARDS tablosuna neden olabilir. Bu iki komplikasyonda mortalite yüksektir. Hayati komplikasyonlar durumunda ek destek tedaviler verilebilir. IVIG bu durumlarda yeterince klinik araştırması olmasa da verilebilir.

Korunma: El yıkama alışkanlığının çocuklara kazandırılması önemlidir. El yıkamak en önemli koruyucu uygulamadır. Oyuncakların ve çocukların bulunduğu ortamların temizliği önem taşır. Virüs çok fazla dayanık değildir. Sabunla dahi etkisiz hale gelebilmektedir. Hasta çocukların özellikle ateşli olduğu dönemlerde izolasyonu önem taşır. Ancak uzun süre dışkı ile virüs atılabildiği için çok sıkı bir izolasyon yapılmaz. Ateşsiz çocuğun yuvaya, kreşe gitmesinde bir sakınca bulunmamaktadır. İmmun suprese veya organ nakli yapılan kişiler uzak tutulmalıdır. Gebelikte fetusa ve anneye ait riskler kesin olarak bilinmemektedir. Bu nedenle kesin bir embriyopati yapan bir etken değilse de gebelerin temasının engellenmesi önerilir. Bu etkene karşı bir aşı bulunmamaktadır. Hastalık düzeldikten sonra diğer aşıları uygulanabilir, bir engel teşkil etmez. 

Kaynaklar: 
1.Osterback R, Vuorinen T, Linna M, Susi P, Hyypiä T, Waris M. Coxsackievirus A6 and hand, foot, and mouth disease, Finland. Emerg Infect Dis. 2009;15:1485–8. 
2.Ooi MH, Wong SC, Lewthwaite P, Cardosa MJ, Soloman T. Clinical features, diagnosis, and management of enterovirus 71. Lancet Infect Dis 2011:9;1097-1105.
3.Chan KP, Goh KT, Chong CY, Teo ES, Lau G, Ling AE. Epidemic hand, foot and mouth disease caused by human enterovirus 71, Singapore. Emerg Infect Dis. 2003:78–85.
4.Shieh WJ, Jung SM, Hsueh C, Kuo TT, Mounts A, Parashar U, et al. Pathologic studies of fatal cases in outbreak of hand, foot, and mouth disease, Taiwan. Emerg Infect Dis. 2001;7:146–8.
5.Tu PV, Thao NT, Perera D, Huu TK, Tien NT, Thuong TC, et al. Epidemiologic and virologic investigation of hand, foot, and mouth disease, southern Vietnam, 2005 . Emerg Infect Dis. 2007;13:1733–41.

 


Sınırlı Sorumluluk Beyanı
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.© 2010 - 2018, Tüm hakları saklıdır. Gizlilik Sözleşmesi. Bu web sitesi CEOTECH tarafından yapılmıştır. Daha detaylı bilgi almak için lütfen tıklayınız.